Jumat, 10 November 2017

Materi Tembang Macapat & Novel

A.    Tembang Macapat
Macapat adalah tembang atau puisi tradisional Jawa. Setiap bait macapat mempunyai baris kalimat yang disebut gatra, dan setiap gatra mempunyai sejumlah suku kata (guru wilangan) tertentu, dan berakhir pada bunyi sajak akhir yang disebut guru lagu.

Ing ngisor iki perangane tembang macapat lan pathokane:
  • Dhandhanggula      
  1. Guru Lagu: i, a, e, u, i, a, u, a, i, a
  2. Guru Wilangan: 10, 10, 8, 7, 9, 7, 6, 8, 12, 7
  3. Guru Gatra: Guru Gatra
  • Sinom 
  1. Guru Lagu: a, i, a, i, i, u, a, i, a
  2. Guru Wilangan: 8, 8, 8, 8, 7, 8, 7, 8, 12
  3. Guru Gatra: 9 

  • Kinanthi

  1. Guru Lagu: u, i, a, i, a, i
  2. Guru Wilangan: 8, 8, 8, 8, 8, 8
  3. Guru Gatra: 6
  • Pangkur
  1. Guru Lagu: a, i, u, a, u, a, i
  2. Guru Wilangan: 8, 11, 8, 7, 12, 8, 8
  3. Guru Gatra: 7
  • Asmaradana
  1. Guru Lagu: i, a, e, a, a, u,  a
  2. Guru Wilangan: 8, 8, 8, 8, 7, 8, 8
  3. Guru Gatra: 7
  • Mijil

  1. Guru Lagu: i, o, e, i, i, u
  2. Guru Wilangan: 10, 6, 10, 10, 6, 6
  3. Guru Gatra: 6

  • Durma
  1. Guru Lagu: a, i, a, a, i, a, i
  2. Guru Wilangan: 12, 7, 6, 7, 8, 5, 7
  3. Guru Gatra: 7
  • Pocung
  1. Guru Lagu: u, a, i, a
  2. Guru Wilangan: 12, 6, 8, 12
  3. Guru Gatra: 4
  • Maskumambang
  1. Guru Lagu; i, a, i, a
  2. Guru Wilangan; 12, 6, 8, 8
  3. Guru Gatra; 4
  • Megatruh  
  1. Guru Lagu: u, i, u, i, o
  2. Guru Wilangan: 12, 8, 8, 8, 8
  3. Guru Gatra: 5
  • Gambuh 

  1. Guru Lagu: u, u, i, u, o
  2. Guru Wilangan: 7, 10, 12, 8, 8
  3. Guru Gatra: 5

Sekar macapat dhuweni watak dhewe-dhewe, kaya ing ngisor iki:
1.       Dhandhanggula         : ngresepake, kewes, luwes. Mathuk kanggo nggambarake rasa apa bae, pitutur, mbabar rasa susah lan uga kanggo pambuka gendhing.
2.       Sinom                        : canthas, ethes, grapyak. Prayoga kanggo aweh pitutur, sok uga kanggo gandrung.
3.       Pangkur                     : sereng, nepsu, kejem, nantang. Mathuk kanggo pepenget, uga kanggo suka pitutur/piwulang kang dhuwur.
4.       Asmaradana               : sengsem, sedhih, prihatin ing asmara. Gunane mratelakake rasa susah karana asmara.
5.       Durma                        : nesu, galak, muring, muntab. Mathuk kanggo medharake rasaning ati kang nesu/gregeden, utawa kanggo carita perang.
6.       Kinanthi                     : seneng, tresna lan asih. Mathuk kanggo ngemu rasa katresnan, uga mituturi kanthi rasa tresna.
7.       Mijil                           : wetuning rasa, mituturi. Kanggo carita kang ngemu rasa kasedhihan/pangudhar rasa prihatin, pitutur kang melas asih, utawa kanggo gandrung.
8.       Megatruh                   : trenyuh, memelas, gela kang mbangeti, getun, prihatin. Mathuk kanggo carita kang ngemu rasa susah.
9.       Gambuh                     : wani wanuh, kulina lan rumaket. Mathuk kanggo aweh pitutur utawa sesorah kanggo ngelingake tumindake manungsa/ mulang muruk.
10.   Maskumambang        : prihatin, nalangsa utawa keranta-ranta, ngeres-eresi. Mathuk kanggo nggambarake rasa susah karanta-ranta.
11.   Pocung                       : sakpenake, kendho tanpa greget, sembrana. Gunane kanggo guyonan, cangkriman, pitutur, uga mathuk kanggo crita kang sakpenake.




NOVEL


A.     Mangerteni Isine Cuplikan Novel



  •       Maca batin


   Supaya ngaweruhi isine novel mula uga kudu maca batin supaya mangerteni isine novel kang  diwaca. kayata maca novel wewadi alas pejaten lsp.

Peling :
         Novel yaiku karya prosa kang ditulis.novel sifate naratif utawa wujude arupa cerita.novel nduweni unsur unsur kang mbangun novel yaiku unsur instrinsik lan unsur ekstrinsik.
        Unsur ekstrinsik yaiku unsur kang mbangun novel saka sajabane novel.kang mangaribani  dianggitake sawijining novel saka uunsur ekstrinsike iku antarane yaiku agama,ekonomi,sosial,pendhidhikan ,lan budaya.
        Unsur intrinsik yaiku tema,paraga,watak,latar/setting,sudut pandang,basa,alur/plot ,lan amanat.
a.       Tema yaiku gagasan baku kang dadi underane prakara cerita.
b.      Paraga yaiku pelaku kang mbangun cerita utawakkang di ceritaake.paraga ana 3 yaiku protagonis,antagonis ,tritagonis.
c.       watak yaiku tanda-tanda fisik (dhuwur,lemu ,pesek,chendek,lsp)
d.      latar/setting yaiku papan,wektu,lan swasana kedadeyane cerita.
e.      Sudut pandang yaiku posisine pangripta ing crita kang nyritaake isine crita.
f.        Basa yaiku gegayutan karo gaya basa kang digunaake pangripta ing crita.
g.       Alur/plot yaiku urut-urutane kadadeyan ing cerita
h.      Amanat, yaiku piweling utawa piwulang luhur kang ana ing sajrone crita,

2.      Nggawe Pitakonan Adhedhasar Isine cuplikan Novel
Sawijine kowaca batin cuplikan novel bahasa jawa kanthi irah-irahan, mestine para siswa wis ngerti kepriye ceritane.
3.      Nemtoake Unsur-unsur Pembangun Novel
Ing piwulangan sadurunge para siswa wis maca cuplikan novel, lan wis dijelaske ngenani unsur intrinstik kang ana ing novel.
4.      Nemtoake  pitutur luhur ing cuplikan novel
Novel iku mujudake asil rasa pangrasane, pemikkiran, ide, lan gagasan penullis kang awujud tulisan.
5.      Nggayutake pitutur luhur ing cuplikan novel karo kahanan bebrayan
para siswa nemtokake pitutur luhur kang ana ing cuplikan novel.

B.      Nyeritakake lan menehi penemu ngenani isine  cuplikan novel

1.      Nyeritakake kanthi ringkes isine cuplikan novel ing basa krama
Peling :
      Ing sajroning ringkesan ,kaendhahaning pola basa (gaya bahasa ) ,illustrasi  , lan jlentrehan-jlentrehan diilangi.
Carane nggawe ringkesan ,yaiku :
a.       Maca naskah asli kanthi dibolan-baleni kanggo mangerteni isine cerita.
b.      Nulis gagasan umum kanthi nggrasani ngisor gagasan sing wigati.
c.       Nulis ringkesan adhedhasar gagasan-gagasan utama.
d.      Gunakna ukara sing paadhet efektif,lan narik kanggo ngrangke alur crita dadi karangan cekak kang nggambarake karangan asli.
e.      Dialog lan monolog paraga cukup ditulis isine wae.
f.        Ringkesan ora oleh nyimpang saka alur crita lan isine karya sing asli.
2.      Menehi penemu ngenani isine cuplikan novel
      nggolek isini novel utowo maksudte ben mudeng artine novel kui
     

Tidak ada komentar:

Posting Komentar